logo
Zoeken:

Inloggen:


Gegevens vergeten?

1
1
2
2
3
3
4
4
5
5
6
6
7
7
8
8
9
9
10
10
11
11

Artikel in Friesch Dagblad 

Een klein wonder: na 27 jaar wordt er weer gekerkt in Baaium

In Baaium vindt vrijdag de opening plaats van de gerestaureerde hervormde kerk. Een kerk die ruim 27 jaar gesloten was als godshuis, maar waar nu weer de lofzang klinkt.

Lodewijk Born
Eigenlijk is het een ongelooflijk verhaal: bijna drie decennia was de kerk dicht en nu is het een gebouw waarbij je ogen beginnen te knipperen als je het betreedt. Zelden zal een metamorfose van een kerk zo groot zijn geweest als wat er nu in Baaium is gebeurd.
Terug naar het begin: de kerk in Baaium werd in 1876 gebouwd naar een ontwerp van S. van Veen, gemeentearchitect van Hennaarderadeel in opdracht van de kerkvoogden van Baaium en Wjelsryp. Twee jaar later, in 1878, werd door orgelbouwer Willem Hardorff (1815-1899), een nieuw orgel geplaatst. Op 10 juni 1878 werd het gebouw ingewijd.

 

Opvallend monument

Het godshuis was een opvallend gebouw met monumentaal stukwerk. Kerkhistoricus Peter Karstkarel schreef er over in het Friesch Dagblad op 6 december 1977: ‘Pas binnen is de decoratieve overdaad verbazingwekkend. (.) De plafondranden zijn met fijn uitgewerkte lijstjes onderverdeeld in vlakken die afwisselend een vruchten- en bladerenornament bezitten. De plafondconstructie lijkt gedragen te worden door pilasters met maniëristische (16e eeuwse) kapitelen en smalle kapitelen met neo-classicistische (begin 19e eeuw) ornamenten. De vlakke raamlijsten zijn aan de bovenzijde versierd met rococo (18e eeuwse) sluitstukken. De merkwaardige neerhangende balusters van de gewelfrand zijn wel een zeer gedurfde fantasie van de architect. Zo zijn aan de ruimtelijke zeer bewegelijke kansel ook de stijldecoraties uit allerlei stijlperioden te onderkennen. Zowel de kansel als de twee kerkeraadsbanken kregen baldakijnen waarop eveneens ongewone versieringen werden aangebracht.’ Peter Karstkarel kwam toen ook al ogen tekort.
In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd de kerk gesloten. Reden was dat het stucwerk naar beneden kwam en het daardoor niet meer veilig was in de kerk. Het zou ruim 27 jaar zo blijven. Waarom werd er niet direct besloten tot restauratie? Jan van der Weij, de huidige voorzitter van de restauratiecommissie van de kerk van Baaium: ,,Ik vermoed omdat er geen directe noodzaak was; er was immers nog een kerk in Wjelsryp. En omdat de kosten aanzienlijk zouden zijn. In die tijd is wel door de kerkvoogdij en Dorpsbelang Baaium besloten een gemeenschappelijke restauratiecommissie in het leven te roepen, die uiteindelijk samen met restauratiearchitect Gerben Brouwer een plan en begroting heeft opgesteld.”
Afbreken was geen optie, want de kerk stond inmiddels op de Monumentenlijst. ,,De kerkenraad werd in december 1960 verrast door de mededeling dat de kerk deze status had gekregen. Men wist dit niet.”
Omstreeks de eeuwwisseling werd op initiatief van de gemeente Littenseradiel nog wel bekeken of de kerk ook een functie zou kunnen vervullen als dorpshuis, maar dat vond geen weerklank in het dorp, ook omdat het kerkhof nog steeds in gebruik was. Daarna werd het dorpshuis De Eartpot opgeknapt.
In de jaren negentig kwam restauratie eindelijk in zicht. Dat gebeurde uiteindelijk in drie fases. De eerste fase, het exterieur van de kerk, vond plaats in 1998/99, de tweede betrof de toren (2004/2005), en ten slotte het interieur dat uitgevoerd is in 2011/2012. ,,In de eerste fase werd de kerk wind- en waterdicht gemaakt en zijn het gevelwerk, het dak en de goten hersteld en de buitenkant is geschilderd. In de tweede fase is hetzelfde gebeurd met de toren.”

 

Interieur

Door een som geld uit Den Haag, uit de zogenaamde Plasterk-gelden - waarmee in Fryslân ook de kerken van Wier en Kimswerd zijn gerestaureerd - kon ook de zo gewilde derde fase gerealiseerd worden. ,,Het interieur is zoveel mogelijk in oude staat hersteld. Daarbij ging het niet alleen om het herstel van het stucwerk, maar zijn ook de oorspronkelijke kleuren weer aangebracht. Hierdoor heeft de kerk een geheel ander aanzien gekregen: de aanvankelijke kleur groen werd vervangen door de oorspronkelijke kleuren zwart, goud, geel en roze. De marmer-imitatie is weer in overeenstemming gebracht met het ontwerp uit de bouwtijd.”
De herenbanken zijn uitgevoerd in imitatie-eiken en het befaamde Baaiumer doopvont werd verplaatst, zodat het liturgisch centrum ook gebruikt kan worden voor concerten en voorstellingen.
De uitvoering van de laatste fase kwam uit op een restauratiebedrag van bijna vier ton. Hoofdaannemer was Bouw- en Restauratiebedrijf De Jong uit Workum. Het herstel van het monumentale stukwerk kwam voor rekening van de firma Flisijn uit Leeuwarden. De schilders van S. de Jong uit Lemmer verzorgden het goud- en schilderwerk. Orgelmakerij Bakker & Timmenga uit Leeuwarden heeft het Hardorff-orgel schoongemaakt, gestemd en zoveel mogelijk hersteld. ,,Het is nu weer bruikbaar. Een echte, uitvoerige restauratie volgt later nog.”
Vermoedelijk zal straks eenmaal per maand gekerkt worden in Baaium door de Protestantse Gemeente Baaium-Wjelsryp die 130 belijdende leden en 160 doopleden telt. Daarnaast zullen er rouw- en trouwdiensten worden gehouden en wordt het godshuis gebruikt door derden voor concerten, exposities en andere bijzondere bijeenkomsten. Het gebouw heeft ongeveer 180 zitplaatsen.
De kerk is eigendom van de kerkelijke gemeente, maar de kerkvoogdij beraadt zich nog over het toekomstig beheer en eventueel eigendom, aldus Van der Weij. ,,In dat kader zijn gesprekken gevoerd met de Stichting Alde Fryske Tsjerken, maar er is nog geen besluit genomen.”

 

Trots

Hoe wordt het in Baaium zelf beleefd dat er nu weer gekerkt kan worden in het eigen dorp? ,,Het dorp is bijzonder ingenomen met het volledig herstel van de kerk, die nu weer een fraaie aanblik biedt in de kern van het dorp. Ook gedurende het restauratieproces was de belangstelling groot, zoals vorig jaar bleek tijdens een open dag. De inwoners zijn trots op het mooie resultaat. En dat geldt niet alleen voor de leden van de Protestantse Gemeente, maar voor vrijwel alle 128 dorpsbewoners.”
Dat bleek volgens Van der Weij ook in de afgelopen weken, toen de kerk grondig moest worden schoongemaakt en opnieuw ingericht. ,,Zonder probleem meldden zich spontaan twintig vrijwilligers aan. Er is dus heel veel draagvlak, en daar ben ik heel erg blij mee. Het geeft ook hoop voor de toekomst.”
De planning is dat op de startzondag op 16 september de eerste kerkdienst gehouden wordt in Baaium.
* Het gerestaureerde kerkgebouw is zaterdag vanaf 14.00-16.00 uur te bezichtigen tijdens een open middag. De kerk doet ook mee aan Tsjerkepaad